دوشنبه, جولای 26, 2021
Home Blog

جنرال میلي: امریکا په افغانستان کې دوې لویې اډې له ځان سره ساتي

0
د امریکا لوی درستیز جنرال مارک میلي

تاند(پنجشنبه، د قوس۱۲) د امریکا د پوځ لوی درستیز جنرال مارک میلي وايي، د امریکا دفاع وزارت له افغانستانه د پوځیانو د ایستلو پلان تایید کړی دی خو د دې پلان پر اساس به امریکا په افغانستان کې دوې سترې اډې له ځان سره وساتي.

د رویټرز خبري اژانس او امریکايی رسنۍ له راپورونو سره سم، لوی درستیز جنرال میلي چې پرون (چهارشنبه) په پروکینګز انستیتیوت کې خبرې کولې، وویل، پر دوو لویو اډو سربېره به د امریکا پوځ څو کوچنۍ اډې هم ولري.

جنرال میلي زیاته کړه، د امریکا پوځ به خپلو دوو اصلي ماموریتونو یعني له یاغیانو سره په جګړه کې د افغان امنیتي او دفاعي ځواکونو ملاتړ او دغه راز د داعش، القاعده او نورو تروریستي ډلو خلاف تروریستي ضد عملیاتو ته دوام ورکړي.

د امریکا د پوځ لوی درستیز ونه ویل چې په افغانستان کې به کومې پوځي اډې د امریکا له پوځ سره پاتې شي او دې ته یې هم اشاره ونه کړه چې امریکا به دا اډې تر کله په کنټرول کې لري.

مارک میلي وویل چې په افغانستان کې به ۲۵۰۰ پوځیان پرېږدي خو دا یې ونه ویل چې دا ۲۵۰۰ پوځیان به د افغان ځواکونو روزنې ته دوام ورکوي او که به تروریستي ضد عملیات کوي.

حاضردمه په افغانستان کې ۴۵۰۰ امریکايي پوځیان مېشت دي.

جنرال میلي د افغانستان په اړه د جو بایډن د ستراتیژۍ په باب له څه ویلو ډډه وکړه خو ویې ویل، څه چې د دې پلان له اجرا کېدو وروسته کېږي د امریکا په راتلونکي حکومت پورې تړاو لري.

ده د افغانستان د دولت او طالبانو ترمنځ د سولې په خبرو کې د وروستي پرمختګ هرکلی وکړ، ویې ویل، سره له دې چې ښايي ځینې به له طالبانو سره په خبرو خوشاله نه وي، خو د سولې خبرې مهمې دي.

د امریکا لوی درستیز تایید کړه چې په افغانستان کې د نژدې شلو کلونو په جګړه کې لسګونه زره افغانان او امریکایان وژل شوي او څه باندې یو تریلیون ډالره لګول شوي چې په نتیجه کې یې امریکا یوازې تر یوه حده بریالۍ شوې ده.

https://taand.com/main/%d8%af-%d8%a7%d9%85%d8%b1%db%8c%da%a9%d8%a7-%d9%84%d9%88%db%8c-%d8%af%d8%b1%d8%b3%d8%aa%db%8c%d8%b2%d8%8c-%d9%86%d9%87-%d8%a7%d9%81%d8%ba%d8%a7%d9%86-%d8%ad%da%a9%d9%88%d9%85%d8%aa-%d8%b7%d8%a7%d9%84/

جنرال میلي او نور امریکايي چارواکي وايي چې د ۲۰۰۱ د سپټمبر له یوولسمې وروسته امریکا د افغانستان له درکه له کومې تروریستي حملې سره مخامخ شوې نه ده.

ځینې امریکايي شناندي دا په خپله د امریکا او نور لوېدیځ لپاره یو بری بولي او وايي چې ښه ده چې تروریستان د امریکا او اروپا له خاورو لېرې بوخت وساتل شي.

د ده په وینا، د دې لپاره چې یاغیان بلوا پای ته ورسوي تر ټولو دود او سمه لار دا ده چې د واک وېش لپاره د خبرو له لارې موافقه وشي.

د غني او عبدالله د هوکړې کاپي، دوستم پکې مارشال او د دولت عالي شورا غړی دی

2

تاند، دوشنبه، د ثور ۲۲مه: تاند ته د حکومت یوې معتبرې سرچینې د هغې هوکړې یوه کاپي ورکړې ده چې ولسمشر غني او عبدالله پرې د سیاسي بحران د حل لپاره توافق کړی دی.

په دې هوکړه کې لومړنی شرط دا دی چې د مصالحې تر عالي شورا وړاندې به د دولت عالي شورا رامنځته کېږي او هر غړی به یې له ځانګړي پروتوکول څخه برخمن وي او ولسمشر ته به سیاسي مشورې ورکوي.

ورپسې به د عبدالله په مشرۍ د مصالحې شورا رامنځته کېږي چې پنځه مرستیالان به ولري او د عبدالله له دوه مرستیالانو پرته به ټول مرستیالان د ولسمشر لخوا معرفي کېږي.

د دې شورا دفتر به سپیدار ماڼۍ وي، د سولې پروسه به مخته وړي او ټولې مقررۍ به په کې د عبدالله په خوښه وي، خو پرېکړې به یې د ولسمشر لخوا تاییدېږي.

په دې هوکړه کې راغلي چې عبدالله به د مصالحې شورا د مشر په توګه د حکومت دویم کس وي او همدومره پروتوکول به ورکول کېږي.

دا شورا به خپلواک بودیجوي واحد وي او پیسې به یې د افغانستان دولت ورکوي، خو له نړیوالو هم مرستې اخیستلی شي.

د هوکړې له مخې به جنرال دوستم ته مارشالي ورکول کېږي او د دولت د عالي شورا غړی به هم وي.

همدا راز به د عبدالله ټیم پنځوس سلنه وزارتونه اخلي، والیان به هم د یوې قاعدې له مخې مقررېږي.

دا هغه څه دي چې د ثبات او همپالنې ډلې یې تر دې وړاندې یادونه کړې وه او اروپايي ټولنې هم ویلي وو چې غني او عبدالله یوې هوکړې ته نږدې شوي دي.

وسله والو د کابل د یو جومات په محراب کې یو ملا امام وژلی

0

قاري اکرام الحق اریايي تېره شپه د کابل ښار د اوومې ناحیې په یو جومات کې د برید ښکار شوی دی.

نوموړی د فیصل ښارګوټي د جامع جومات امام و چې تېره شپه ناپېژانده وسله والو پرې د جومات محراب کې ډزې کړې دي او په تېښته بریالي شوي دي،

د کابل امنیه قومنداني  تاند ته پېښه تاییدوي خو وايي د قاتلینو په نیولو پسې یې پلټنې روانې دي.

 بلخوا تر اوسه کومې ډلې د پېښې مسوولیت پر غاړه نه دی اخیستی، خو څه موده وړاندې تاند ته د ملي امنیت یوې سرچینې د هدفي وژنو د زیاتېدو په تړاو ویلي وو چې دا کارونه د طالبانو دي چې غواړي هغه کسان، علما او کادرونه د سولې له هوکړې څخه راوروسته په نښه کړي چې د دوی پر ضد یې څرګندونې کړې وي.

سنجې دت به نور د ورځې ۲۵ روپۍ ګټي

2

د هندۍ سېنما مشهور فلمي ستوری سنجې دت چې د هند په پونې کې د خپل بند پاته وخت تېروي، تر دې وروسته به په زندان کې کاغذي خلتې جوړوې او د ورځې به ۲۵ هندۍ روپۍ ګټي.

سنجې دت ته د ۱۹۹۳ کال د ممبۍ د تروریستي پېښو سره د تړاو له امله ۵ کاله بند ورکول شوی.

نوموړي تر دې وړاندې ۱۸ میاشتې بند تېر کړی، او اوس به درې کاله نور هم په زندان کې وي.

۵۳ کلن سنجې دت چې دا مهال د پونې په یروادا زندان کې دی، غوښتنه یې کړې، چې ده ته دې په زندان کې دروند کار وسپارل شي، چې صحت او بدن یې سالم پاته شي، خو د هغه د امنیتي خوندیتوب په خاطر دا غوښتنه رد شوې.

سنجې دت په خپل نوي فلم پولیسګیري کې د پولیس رول ترسره کړی، او نوموړي هیله ښودلې چې دا فلم به یې ۱۰۰ کروړه هندۍ روپۍ ګټي.

د نوموړي په اړه په زړه پورې دا ده چې دېرش کاله کیږي لیکل یې نه دي کړي او هېر شوي یې دي او حتی د ډېرو ساده توکو لکه د سر تېل او صابون نومونه نه شي لیکلای.

شاه رخ خان دا ځل په یو جنګي فلم کې

0

داسې ښکاري لکه د هندۍ سېنما بادشاه شاه رخ خان چې له سلمان خان او اجې دیوګن څخه الهام اخیستی وي، چې په خپل راتلونکې فلم چنای ایکسپريس کې یې ډېر خطرناک او جنګي صحنې جوړې کړي.

سلمان خان تر دې وړاندې په وانټیډ، باډیګارډ، دبنګ، ایک تا ټایګر او دبنګ ټو کې او اجې دیوګن په سنګم او همتوالا کې خطرناک سټنټس او جنګونه ترسره کړي ول.

شاه رخ خان پخوا په خپلو ځینو فلمونو لکه بازیګر، ډر، کرن ارجن، کویلا کې ښه درانه جنګونه کړي وه، خو وروسته یې توجه د مینې فلمونو ته زیاته شوه.

خو بادشاه خان بېرته خپل پخواني سټایل ته روان دی، او د روهیت شیټي په لارښوونه نوي فلم کې یې سوکان او لغتي کېدای شي د یو ښه جنګي فلمي هیرو په توګه معرفي کړي.

په دې فلم کې د هغه په وړاندې دیپیکا پډکون کار کړی.

شاه رخ په دې فلم کې ټولې جګړې او صحنې خپله ترسره کړي او دا به د لیدونکو لپاره ډېر په زړه پورې وي چې رومانټیک خان د یو جنګي خان په توګه وویني.

حکمت الله سروش

د بالیووډ اداکاره جیانتي د ناروغۍ له امله مړه شوه

0

تاند ( دوشنبه، د اسد ۴) د هند د تامل فلمي صنعت نوموتې هنرمنده جیانتي د ۷۶ کلونو په عمر مړه شوه.

هندي رسنۍ وایي، چې نوموړې د ډېر زړښت له امله په ډېرو ناروغیو اخته وه او له همدې امله مړه هم شوه.

سرچینې وایي، چې جیانټي د سویلي هند د ژبې له ۵۰۰ څخه په ډېرو فلمونو کې کار کړی دی.

د معلوماتو له مخې  جیانتي په فلمي صنعت کې د ابینیا شاراد په نوم سره یادېده.

هغې په ۱۹۶۳ کال د نڅاګرې په توګه خپل کار پیل کړ او په ډېرو فلمونو کې يې خپله اداکاري وښوده.

جیانټي په کال ۲۰۰۵ کې جایزه هم اخیستې ده.

د نوموړې په مړینه د هندي سینما ګڼو لوبغاړو خواشینې ښودلې ده.

دا ښځه له یږ سره یوځای اوسي

0

تاند- د روسیې په سایبریا کې یو یږ له یوې ځوانې ښځې سره یو ځای اوسي او په ګډه کبان نیسي.

دا ښځه، چې ورونیکا نومېږي، وايي چې له خپل یږ سره هره ورځ د کب نیولو لپاره نوفوسیبریسک (Novosibirsk) جهیل ته ځي.

د بریتانیا د میرر ورځپاڼې د راپور له مخې، ورونیکا وايي، دا یږ یې چې کوچنی و، په یوه پارک کې وژغوره او اوس یې د کورنۍ د غړي په شان دی، له هغه سره خپل خوراک ویشي او د خوب په مهال هم په یوه خونه کې ویدېږي.

ورنیکا وايي چې ارچي سخت د اوبو لېوال دی او له همدې کبله هره ورځ له دې سره د کب نیولو لپاره جهیل ته ځي.

دا خپل یږ ته، چې اوس ډیر لوی شوی، د خبل ډېر نژدې ملګري په سترګه ګوري او باروي ده چې تاوان نه وراړوي.

تر راتلونکو دوو اونيو د هېواد د پوهنتونونو محصلان واکسين کيږي

0

تاند (دوشنبه اسد4) تر راتلونکو دوو اونیو پورې د هیواد په کچه ټول محصلان او د تحصیلي بڼسټونو کارکونکي د کرونا واکسین تر لاسه کوي.

د‌لوړو زده کړو وزارت چارواکي وايي چې ددغه وزارت مسوولينو په يوې غونډه کې پتېلې ده چې تر راروانو دوو اونيو ټولو محصلينو او د تحصيلي ادارو کارکوونکو ته د کورونا واکسين ولګول شي.

د لوړو زده کړو وزارت د خبرپاڼې له مخې په دې غونډه کې د عامې روغتیا وزارت استازي هم ډاډ ورکړی چې دوی خورا ډېر واکسین لري او کولای شي تر راتلونکو لسو ورځو په ټول هېواد کې د پوهنتونونو استادان، کارکوونکي او محصلین واکسین کړي.

د لوړو زده کړو وزارت د پرېکړې پر بنسټ ټاکل شوې د هېواد په هغو ولایتونو کې چې د کورونا ګواښ تر ۳۵ سلنې کم دی، د زمري میاشتې په ۱۷مه حضوري درسونه پیل شي.

په افغانستان کې د کورونا وېروس د خپرېدو له امله د پوهنتونونو او ښوونځيو درسي بهير سخت زيانمن شوی دی او د بريښنا د کموالي او انټرنټ ته د محدود لاسرسي له امله د آنلاين زده کړو بهير هم له ستونزو سره مخ و.

هند ته د افغانستان د لوى درستيز سفر وځنډېد

0

تاند(دوشنبه، اسد4) – هندوستان ته د افغانستان د ملي دفاع وزارت د لوى درستيز ستر جنرال ولي محمد احمدزي سفر د طالبانو د وروستيو تاوتریخوالو د زياتوالي له امله وځنډېد.

ټاکل شوې وه، چې ښاغلى احمدزى به د جولاى په 27مه د درې ورځني سفر لپاره هند ولاړ شي او هلته به د دې هېواد د لوى درستيز جنرال منوج ناراواني او د ملي امنیت سلاکار اجيټ ډوال سره وګوري، خو په نوې ډهلي کې د افغانستان سفارت د دوشنبې په ورځ ويلي، په افغانستان کې د وسله والو طالبانو د تاوتريخوالو او بريدونو د زياتوالي له امله دغه سفر ځنډېدلى.

جنرال احمدزى تېره مياشت د ولسمشر غني له لوري د بدلونونو په لړ کې د ملي وزارت د لوى درستيز په توګه وټاکل شو.

ويل کېږي دا سفر له دې امله مهم بلل کېږي چې له افغانستانه د امریکايي ځواکونو په وتو سره په تېرو څو اونیو کې وسله والو طالبانو تاوتریخوالى زيات کړى او د افغان ځواکونو سره جګړو هم زور اخيستى دى.

نوې ډهلي ته د جنرال احمدزي سفر داسې مهال ځنډېږي چې ټاکل شوې د امریکا د متحدو ایالتونو د بهرنیو چارو وزیر انتوني بلېنکېن هم په دوه ورځني سفر دغه هېواد ته سفر وکړي.

تمه ده، چې د ښاغلي بلېنکېن سفر به د افغانستان لپاره خورا ګټور وي.

جاپانۍ پېغلې په المپيک لوبو کې نړیوال رېکارډ ثبت کړ

0

تاند ( دوشنبه، د اسد ۴) د ۲۰۲۰ کال توکیو المپيک لوبو کې یوې ۱۳ کلنې جاپانۍ پېغلې د سرو زرو د مډال په ګټلو سره نړیوال رېکارډ ثبت کړ.

دغه پېغله نیشا نومېږې، ۱۳ کاله او ۳۳۰ ورځې عمر لري.

نوموړې د اسکېټ بورډېنګ برخه کې د سرو زرو مډال وګاټه او خپل نوم یې د المپیک د نړیوالو رېکارډونو په کتاب کې ثبت کړ.

نیشا په دې بریا سره د المپيک په تاریخ کې تر ټولو ځوانه لوبغاړې شوه، چې په ۱۳ کلنۍ کې د سرو زرو مډال ګټي.

دغه راز په روان المپيک سیالیو کې بیا جاپانيانو اوتا آبه او هیفومي، چې خور او ورور دي د جودو په برخه کې خپل سیالانو ته په ماتې ورکولو سره د سرو زرو مډالونه خپل کړل.

دا هم د المپيک په تاریخ کې لومړنی ځل دی، چې خور او ورور په یو ځل د سرو زرو مډالونه ترلاسه کوي.

د افغانستان جګړې په هکله د یوناما راپور؛ حکومت او طالبانو بې اساسه وباله

1
عکس - آرشیف

تاند (دوشنبه د اسد ۴) په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولي (یوناما) د ملکي تلفاتو په اړه د خپل شپږ میاشتیني راپور کې ویلي، که حالت همداسې دوام وکړي روان ۲۰۲۱ میلادي کال به له ۲۰۰۹ کال راهیسې تر ټولو خونړی کال وي.

د یوناما په تازه راپور کې چې د دوشنبې په ورځ/د اسد ۴مه/ یې خپور کړ راغلي، د ۲۰۲۰ کال د لومړیو شپږو میاشتو په پرتله د روان کال په لومړیو شپږو میاشتو کې د ملکي وګړو مرک ژوبله ۴۷ سلنه زیاته شوې.

په دې راپور کې راغلي چې د روان میلادي کال د جنورۍ له لومړۍ نېټې څخه د جون میاشتي تر پایه پورې ۵۱۸۳ ملکي افغانانو ته مرګ ژوبله اوښتې چې په دې کې ۱۶۵۹ کسان وژل شوي او ۳۲۵۴ نور ټپیان دي.

 یوناما په خپل راپور کې د ماشومانو او میرمنو وژل د اندېښنې وړ بللي او ويلي، «په ځانګړي ډول بوږنوونکئ او ژوره اندیښنه دا ده چې ښځې، هلکان او نجونې د ۲۰۲۱ کال په لومړۍ نیمایې کې د ملکي تلفاتو نږدې نیمایي برخه جوړوي.»

یوناما د ۳۹سلنه ملکيانو د مرګ‌ژوبلې مسولیت د طالبانو په غاړه اچولی او ویلي یې دي چې افغان ځواکونه د ۲۳سلنه ملکيانو په مرګ‌ ژوبله کې مسوول دي.

یوناما دغه راز ویلي چې د دې مرګ ‌ژوبلې ۱۶سلنه عاملان د حکومت ضد نور وسله‌وال دي او ۱۱ سلنه ملکیانو ته په متقابلو نښتو کې مرګ ‌ژوبله اوښتې. دغې ادارې د ملکي مرګ‌ژوبلې ۹ سلنه د داعش د خراسان ډلې او دوه سلنه یې د حکومت پلوه وسله‌والو ډلو ته منسوب کړي دي.

يوناما ليکلي، له ۲۰۰۹ کاله، چې دا بنسټ د ملکي تلفاتو سيستماتيک ثبت او استناد پیل کړی، دا لومړی ځل دی چې نړیوالو ځواکونو ته د ملکي تلفاتو هيڅ پيښه نه ده منسوب شوې.

خو د افغانستان حکومت د افغان امنیتي او دفاعي ځواکونو له خوا په عملیاتو کې د ملکيانو د مرګ‌ ژوبلې په تړاو د یوناما راپور رد کړ.

د افغانستان د وسله ‌والو ځواکونو ویاند جنرال اجمل عمر شینواري نن په کابل کې خبریالانو ته وویل، «موږ په خپلو ټولو عملیاتو کې لومړنی فکتور چې په پام کې نیسو د ملکیانو د مرګ‌ژوبلی مخنیوی دی.»

د هغه په وینا افغان ځواکونو د ملکيانو د مرګ ‌ژوبلې او د عامه تاسیساتو د تخریب د مخنیوي لپاره په یو شمیر سیمو کې خپل یرغلیز او دفاعي عملیات په ورو مخ ته وړي دي.

طالبانو هم د یوناما دا راپور یو اړخیز بللی او وايي چې د ملکي وګړو د خوندیتوب لپاره پام کوي.

یوناما همداشان ویلي چې په دې موده کې څه باندې ۲۰۰زره افغانان د جګړو له امله بې ‌ځایه شوي دي.

دغې ادارې په خپل راپور کې د جګړې په دواړو خواو غږ کړی چې د تاوتریخوالي پرځای دې د خبرو مېز ته حاضر شي.

د یوناما په باور که د جګړې دواړه خواوې فکر کوي چې جګړه د ستونزو حل لار ده، دغه فکر پرته له افغان وژنې بل څه په میراث نه پریږدي.

طبیعي رڼا سترګو ته ګټوره ده

0

تاند- له یوې څېړنې سره سم که ماشومان له کوره دباندې په ازاده هوا کې زیات وخت تېر کړي، د سترګو نظر به یې د هغو کسانو په پرتله ښه وي چې ډېر وخت په خونه کې تېروي.

د انګلستان د کمبریج پوهنتون څېړونکو په دې برخه کې له اتو څېړنو وروسته وویل چې په اوونۍ کې یو ساعت زیات وخت له کوره دباندې په ازاده فضا کې د کوچنیانو پاتې کېدا د دوی د لېرې دید یا نظر د کمزورېدو خطر کموي.

تر دې تحقیق مخکې په ځلونو ویل شوي و چې د هغو کسانو سترګې ژر کمزوري کېږي چې په تیاره ځایونو او په ځانګړي ډول زېرزمینیو کې ژوند کوي.

د کمبریج پوهنتون څېړونکي وايي چې طبیعي رڼا(نه د ګروپ یا څراغ) او همداراز لېري ځایونو یا شیانو ته کتل د سترګو له نظر سره مرسته کوي.

څېړونکو دا څېړنه په شاوخوا لس زره ماشومانو او زلمکو باندې کړې.

په برتاتیا کې د یو یا دوو فیصدو تر اوو کالو کشرو ماشومانو د سترګو لېرې نظر کمزوری دی خو په یوشمېر اسیايي هیوادونو کې د اتیا فیصدو ماشومانو د لېري نظر کمزوری دی.

فکري محاصره ماته کړئ| خلیل الرحمن همایون

0
خلیل الرحمن همایون
فکر کوم د پوهنتون څلورم سمستر مې وو، د پوهیالي احمد ضیاء الهام لیکلی «پلټونکې خبریالي» کتاب مې لوسته. لیکوال د پلټنې په معیارونو کې یو مهم معیار ته اشاره کړې وه « د سلیم عقل معیار؛ که د پلټنې پر مهال په شته ناڅرګندو حقایقو د پوهېدو لپاره، یوازې په سلیم عقل تکیه وشي؛ بیا هم ښایي په ځینو مواردو کې پایله کره او ریښتنې نه وي. که څه هم سلیم عقل له عام ذهنیت سره نېغ په نېغه اړیکه لري؛ خو د عامه افکارو له مخې ځینې ټولمنلي حقایق کله نا کله په تول پوره نه راوځي. که ټولنیز ژوند ته فکر وشي، ډېر وخت عامه افکار هم، د شته حقایقو په اړه غلطې وړاندوینې کوي. کله چې د طبیعي علومو په برخه کې ژورې څېړنې نه وې شوې؛ ډېری خلک پدې اند وو، چې لمر حرکت لري او ځمکه په خپل ځای ولاړه ده، خو ورسته له ډېر وخت څخه دغه اند غلط ثابت شوو.»
اوس سره له دې چې هېواد کې لیسانس، ماسټران او دکتوران زیات شول، خو د باسوادو د کمې سلنې نه بغیر نور ټول د نورو هو ته سر خوځوو، د نورو څېړنې، پنځونې، اخترعات او نظریي راته ثابتې او کاملې ښکاري، پرځای د دې چې موږ په یو مسلک  کې یو نوي څه ټولنې ته وړاندې کړو، ټول تحصیلي ژوند کې لګیاه یو د نورو پر تیوریانو او څېړنو شخوند وهوو، ولې؟ ځکه موږ فکري تړلي یا محاصره یو! څېړنې، اختراعات او پرمختګ مو یوازې د غرب دنده بللې، خپل هر څه راته نیمګړي ښکاري.
داد محمد ناوک په « تفکر» کتاب کې کیسه کړې:
په افغان ادبي بهیر کې یوې ناستې ته د یوه پوهنتون استاد، د ارواپوهنې د مشهورې موضوع (شعور او لا شعور) اړوند درس ورکاوه، زه یې د میلمه پرځای په څوکۍ کینولی وم، ښه کلک ورته غوږ وم، استاد نږدې نیم سات درس ورکړ او ډیرې مهمې مسلې پکې راپیدا شوې، خو هغه ټول نظرونه د بل چا وړاندې کول، دانسان مانا؟ د استعداد مانا؟ د شعور او لا شعور اړوند؟ ټولو ته یې د پردیو له عینکو ځوابونه ویل، چې نږدې هر یو یې له اسلامي فلسفې لیدلوري سره په ټکر کې وو، په مینځ کې یو څوک ولاړ شو او د (روسو) په حواله یې دا خبره وکړه، چې: هر څوک نړۍ ته پاک راځي… یو بل تن په بیړه دغه حدیث ورته ووایه (( کل مولود یولد علی الفطره ( ای علی الاسلام) و انما ابواه یهودانه او ینصرانه او یمجسانه)) متفق علیه.
جالبه داده، چې ډېر هغه څه مو د بل په نامه زده کړي، چې زموږ خپل دي، خو له خپلو خبر نه یو. ماته چې کله په ناسته کې د خبرو نوبت راغی، ما ویل: افسوس دادی چې نږدې یو نیم سات درس کې د یو مسلمان ارواپوه نوم وانه خیستل شو، لکه موږ چې څوک نه لرو! »
د فکري محاصرې یو مهم لامل هم دا د ناوک صیب کیسه ده، چې موږ ته تل پردي افکار ښه ښکاره شوي او تل مو د هغو په لوستنه اوڅېړنه وخت تېرکړی. دا سمه ده، چې پردي علوم او فلسفې مطالعه کول کوم باک نه لري، تر څو پر تا د هغو رنګ غالب نه کړي؛ خو مهم بحث دا دی، چې ولې موږ خپل دین، مقدس کتاب قران الکریم، احادیثو، پراخ دیني علم، اسلامي علماوو او پوهانو شا پرېښې؟ ولې د هغوی په مطالعه او عمل ځان نه تکلیفوو؟
که چیرې موږ په خپل اسلامي او عقیدوي علومو کې د نه پوهاوي سربېره پردیو بې لارو افکارو او فلسفوو ته کش ورکوو، دا خو نغوذبالله په دې مانا، چې موږ خپلو اسلامي او عقیدوي علومو باندې، نور له ایمانه خالي علوم برتر ګڼو! دا ډېر د تاسف ځای دی. ځوان نسل، ځانګړي ډول ژورنالېستانو او د دې مسلک زده کړیالانو ته پکار ده، چې اسلام کې ډېره پراخه او ژوره مطالعه ولري. د قران الکریم تفسیر او ژباړه، احادیث، عقیدوي او فقهي مسایلو، اوسنیو ایډیالوژیو او معاصرو فکري مکتبونو کې خپل مطالعه لومړی مسوولیت وبولي.د دې تر څنګ یو بل مهم مسوولیت دا چې ټولنه د غربي فکر او مطالعې پرځای په خپلې دیني پوهې غني کړي.
د فکري محاصرې د بحث یو بل مهم اړخ دا دی، چې زموږ عامه افکار له څو غربي پوهانو، مخترعینو او شاعرانو څخه ډېر متاثره دي، د هغوی هر خبره او کیسه ورته د قران ټکی ښکاري. یو ورځ استاد په ټولګي د تصویر په تړاو لکچر ورکاوه، د تصویر لپاره یې د اپلاتون لخوا انځور ته کړی تعریف وویلې، وای دا ډېر جامع تعریف دی. لومړی خو دا چې زرګونه کاله پخوانی انځور او اوسنی تصویر د ځمکې او اسمان توپیر لري، بل دا چې ولې موږ دومره له چا اغېزمن شوو، چې سلګونه کاله پخوانی تعریف او نظر یې جامع وګڼو. دا کیسه بیا زموږ په نا راستي او نه ویښتیا دلالت کوي، چې دومره هر څه سره، دومره په پټو سترګو منوونکي یو. یا اوسني ځیني پښتانه لوستي ځوانان د اوسنیو او پخوانیو شاعرانو له شعرونو او فکر نه یې دومره تاثر اخیستی، چې د مرشد او پیر چیغو نه یې نور خلک په تنګ شي. هغه غریب به دومره پوی او دانا نه وي، چې ځان د خدای ج په لار برابر کړي، بس دوی به ورته د مریدۍ سرونه ټیټ کړي وي.
د بحث پایله دا، چې لږ ځان په غذابونې، مطالعې، ځیرکتیا، څېړنو او سالم انتقاد حس پیاوړتیا ته اړتیا ده بس. که چیرې دغو برخو کې په ځان کار وشي، بیا به تل د نورو کارونه او نظریات په ټوله مانا کامل نه راته ښکاري، د انتقاد وړتیا او له دې نه د ښه کار او نوښت کولو فکر راسره مل کیږي، چې دا د فکري محاصرې ماتولو اغېزمنه حل لاره ده.

نامتمرکز کاری موډل | پوهاندمحمد بشیر دودیال

0

نوی عامه اداره/ اداره نوین عامه

څلودرېیمه برخه:

د معاصر مدیریت او نوې عامه ادارې د څیړنو پایلې ډیرې په زړه پورې دي. تایلور( Frederic Taylor)ګیلبیرت( Lillian Gilbert)، فایول( H.Fayol) او ماکس ویبر(Max Weber) دسازمانونو په مدیریت کی هغه نظریات رامنځته کړل چې د ادارې په هکله یې کلاسیک نظریات ترډیره بشپړ او اصلاح کړل. ورپسې په اوسنۍ پیړۍ کې معلوماتی تکنالوژی د سازمانونواو ادارو کار یوې نوې مرحلې ته اوچت کړ، آن دا چې اوس له بریښنایی سازمانو( e-Organization) څخه خبرې کیږي. بریښنایی تکنالوژي د سازمانونو کارونه ګړندي کړل،  فاصله یې له منځه یووړه، اوس ډیر مدیران له خپلو کورنو څخه دنده ترسره کوي، عجیبه ده چی ډیل کمېنی( DELL Company) غواړی وروسته تر دی دخپلو اجناسو طرحې فضا ته ولیږدوي، خپلې ډیرې پرزې د نیټ له لارې پلوری او داسې نور اجراات. د بریښنایی او معلوماتی  تکنالوژی په مرسته دا ډول آسانتیاوی ډیرې اقتصادی او د عالی ستندرد لرونکی دي. که د Western Electric Co. او Wal-Mart نوښتونو ته پام وکړو، چې دوی څومره صرفه جویی وکړه او ورسره یې د مشتریانو رضایت هم لوړ شو، لوستونکوته به حیرانوونکي وي.

 په افغانستان کی هم له نیکه مرغه معلوماتی تکنالوژی پراخه او معموله شوی ده. له بده مرغه دغه تکنالوژی حتا جنایتکاران، مافیایی ډلې او جنګی ګروپونه د خپلو اهدافو لپاره کاروي، خو زموږ کاروباریانو ولس ته د خدمت او عامه رفاه لپاره ونه کاروله یا یې ډیره لږ وکاروله، نو په کاروبارونو او عامه اداره کې د هغې  د ارزښت په هکله باید پوره پوهاوی وشي.

د سازمان په معاصر مدیریت کې دوه ټکي باید هیر نشی؛ یو د کار کیفیت او د چاروپه خپل وخت سر ته رسول او دویم اجرایی ستندردونه. دکاروبار سازمانونه دی خپل کار کوونکی دغو دوو ننګونو کې تریننګ کړي، البته د افغانستان عامه اداره کې هم دا دوه ټکي مهم دي، خو د هغو ټریننګ د دولت د یوه کمیسیون( یعنی د اداری اصلاحاتو د کمیسیون) په غاړه ده. له بلې خوا دکار ځواک او خام منابع ممکن بیلابیلو ځایونو کی ارزانه تر لاسه شی، نو غوره ده چې دسازمانو مدیران غیر متمرکز موډل ته مخ واړوي. یو افغانی مثال: له نیکه مرغه هرات په سرامیک او هلمند د مرمرو په صنعت کی محلی کارځواک په کار واچاو چې د کابل یا بل لوی ښار په پرتله ورته ارزانه پریوځي او خام توکی هم هملته ورته مهیادی. ضرور نده چی پانګوال او کاروباریان خامخا کابل ته راشی او ټولې چاری دلته مترکزی کړو. که نورو هیوادو ته وګورو، دوی ډیر څه له ګڼ میشتو سیمو شاوخوا منطقو ته ولیږدول. پرمختللو هیوادو بیلابیلی منطقې لکه: مرکزی یا هستوی منطقې، سره ورته(homogeneous) منطقې اود ضعیفو په نومونو ویشلي، ځینې یې محلی کړی دی، اوس کاروباریان محلی شوی صنایع local industries پرمخ بیایی چې ګټه یې تر متمرکزو اوچته ده او د صنعتی تصدیو محل ټاکنه یی وکړه. آن حکومت دغه موډل ښه پر مخ بوت. په ترکیه کی استانبول د انقرې په پرتله (چې پلازمنیه ده) ډیر نفوس لری، ویلای شو چې اصلاً ستانبول فرهنګی، خو انقره سیاسی مرکز دی، لاهور او اسلام آباد هم همدا مثال لري،آلمان کی د برلین په پرتله بُن ډیر صنعتی او متراکم انګلومیرشن Agglomeration دی، د برلین د هوایی ډګر په پرتله د فرانکقورت دهوایی ډګر رش ډیر زیات دی.زموږ لنډ ګاونډ کې مشهد او اصفهان له تهران سره په تعلیم، صنعت، تجارت او ډیرو نورو ډګرونو کې سیالی څه چې سبقت کوي. په افغانستان کې لا اوس هم دنفوسو، صنعتی سازمانو، تجارتی مراکزو، آن تعلیمی او تحقیقی ادارو تمرکزیواځې په کابل کې دی. وروسته تردې چې معلوماتی او بریښنایی تکنالوژی موږ ته ډیر فرصتونه برابر کړي دی، باید زموږ یو شمیر سازمانونه محلاتو کی  localization شي. دا موډل له اقتصادی پلوه، د وخت د صرفه جویی پلوه د میشت کیدنی( settlement)، د چاپیریالی ستونزو د راکمولو او ډیرو نورو له پلوه اغیزمن دی. یو مثال د یوې اجرایی اداری: د اوبو د تنظیم اداره کولای شی، پرته له دې چې خپل تشکیل کی زیاتوالی راولي، خپل موجوده علمی، مسلکی او اداری کارکوونکی په هرات، هلمند، کندز او مشرقی زون کی توظیف کړی، طبعاً  د دوی د کار ډګر او میدانی اجرات ټول په دغو ځایونو کې دي، مرکزی دفتر د بریښنایی او معلوماتی تکنالوژی په مرسته د اوس په پرتله څو ځله د دوی کاری موثریت او کارنده توب اوچتولای شی، دا به د رڼو او رغاوونکوافکارو د خپریدو، د بیارغاونی د ایډیا دښه ترویج، د نفوس د متوازن میشت کیدنی او د کادرونو د محلی کیدو سره مرسته وکړي(دلته فرضی مثال د هیڅ ادارې په پالیسی کې دمداخلې معنا نلري).  زموږ موخه یواځې کاروباری سازمانونه او خدماتی ادارات ندی، بلکې هغه ادارات هم دي چی فکر کیږي چې پرته له مرکز بل ځای کار نشی کولای، یو مثال به یې روزنیر ادرات ووایم، یا دافغانستان د علومواکاډمی. دافغانستان دعلومو اکاډمی کولای شی پرته له دی چی خپل تشکیل کی زیاتوالی راولي، دهمدی تشکیل په ساتنی سره دعلمی څیړنو چاری ډیرو محلاتو ته خپری کړی، لکه د ځنګلو برخه کی دی علمی پروژو اجرا په جنوبی ولایاتو او بادغیس کی، د صنعت په برخه کی دعلمی پروژو تمرکز او محل ټاکنه په بغلان کې، د متراکمې بڼوالی پروژې په کندهار یا کاپیسا کې او داسې نور. بریښنایی مدیریت او اوسنۍ تکنالوژی موږ سره مرسته کوی چی کارونه د  فعلی حالت څخه څو چنده موثر او اقتصادی کړو پایله به یی ډیره په زړه پورې او غوره وي. دعلمی پروژو مثال می ځکه ورکړ چې دا تر ټولو نا ممکنه ښکاري، حال دا چې ټولې چارې کولای شو په نوي موډل ډیزاین کړو،یو شمیر پوهنتونونه اوس بیلابیلو برخو کی فلیالونه لري. درانه صنایع بیلابیل پرزه جات بیلابیلو سیمو کی څه چی بیلابیلو هیوادو کې تولیدوي او مونتاژ یې ممکن یوه نهایی او متمرکزمحل کې وشی. د Fiat، Singer، Ford، Nestleخوراکی توکو، Aflac، Coca-Cola اوډیر نور مثالونه ورکولای شو. غیر متمرکز کول له خطر سره مقابله(دخطر په وړاندې دریدل) او د خطر دتقلیل یو روش هم دی. تاثیر یې د نفوس په میشت کیدا او د تجربو او مهارتونو په پراختیا او د کار د ارزانه نیرو جذب کی لا زیات دی.

په دې موډل کې پلان او پالیسی جوړول، مفهومی لارښوونې او ارشادي نقش له مرکزی برخې سره وي، اما نور تقنینی اسناد، دکار طرز، عمومی موخې او نور مسایل ټولو ته یوشان وي. اوس د معلوماتی تکنالوژی په مرسته کارکوونکی له خپل کور څخه د اتو ساعتونو کار په درې ساعتونو کې ترسره کوي. له بلې خوا په غیرمرکزی موډل کې د کارکونکو لګښتونه کمیږی، دا ځکه چې له مرکزی سیمو څخه لرې، نرخونه ټیټ وي او کارکوونکی یوشمیر نور تشبثات لکه کورنی چرګان روزل، دشاتو دمچیوی ساتنه، کوچنی باغچی روزل او داسې نور هم ترکار لاندې نیولای شی.  البته ځینی هیوادو دخپلو اداری او سیاسی موخولپاره هم له دې موډل څخه استفاده کړی ده. له سیاسی پلوه دغه موډل یو هیواد متحد ساتی، البته د مدیریت او کاروبار په بحث کی دغه وروستی موخه زموږ هدف ندی، بلکې زموږ موخه تر ډیره اقتصادی او د کاروبارونو د پراختیا، پرمخیتا او مولدیت اوچتولو کې ده. اوس د تولیدی کمپنیو او اقتصادی سازمانو تجارب نظامی برخو، سیاست او عامه ادارې ته خپاره شوی او په پراخه ډګر کې ورڅخه کار اخیستل کیږي. د کرنې وزارت، د تجارت او صنایعو وزارت، دمحلی ارګانو د ادارې او نورو هغو وزارتونو ته چې منابع ورته تر مرکز څخه، په محلاتو کې ډیرې مهیا دي، پیشنهاد کیږي چې دغه موډل تجربه کړي.

خوب مې ليد، ښه مې ليد/ سيدشاه سقيم

0
سیدشاه سقیم

استاد سياف يوه بېړنۍ خبري غونډه راغوښتې وي، د يرغلګرو پاکستانيانو سر او مال حلال وبولي.

ستر جنرال دوستم، خپلو ټولو کسانو ته امر وکړي چې د جنرال رازق تر قومانده لاندې دې له کندهاري ځوانانو سره پر کونړ ورکښته شي.

ملا سلام ضعيف ځوانانو ته، له ده سره د پاکستانيانو شوې ناځوانۍ وريادوي او مولوي متوکل له پنجاب څخه د ملا بردار د غچ اخيستلو په موخه پټکی تر ملا تړلی وي.

يون پر ټلوېزيون ملي سندرې خپروي، پدرام له ستوني د ايران پړی غورځولی وي او حاجي محمد محقق پر محمد علي جناح د قاق روده نوم ايښی وي.

ډاکټر عبدالله ځوانانو ته د شمالي د سمسورو باغونو ايرې وريادوي، احمدضيا مسعود د خپل شهيد ورور په وژونکيو پسې توره ايستلې وي او خلقي ملګري پر اريانا څلورلارې د شهيد نجيب الله پر سپېڅلې اروا قسمونه اخلي.

حضرت صاحب ځوانان پر ملا ټکوي او ډاډ ورکوي چې استخاره يې خورا خوندوره وه، ډاکټر صاحب غني ملي مشر حامد خان کرزی پوښتي، هغه د احمد شاه بابا په دېوان فال ګوري او پر پنجابيانو د بريد مشوره ورکوي.

له هرې خوا د تکبيرونو نارې پورته کېږي، ملي بيرغونه تر سرونو تاوېږي، کونړي ماشومان د دانګام پر نښترو د پنجابيانو پاتې شويو لنګونو ته خاندي، کونړۍ پېغلې په کلي ګرځي، بالښتونه او پيالې ټولوي چې د خپلو پکتياوالو او بدخشي وروڼو ښه مېلمه پالنه وکړي، خو چې سترګې مې پرانيستې، د یوه ملګری پر پوسټ مې نظر څرخ شو،

ولسمشره! کونړ وژغوره